ਪੰਜਾਬੀ  ਹੈਰਲਡ
Punjabi  Herald Online Punjabi News Website
"Assume a Virtue, if you have it not."

ਇਹ ਹੈ ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮੁਰਗਾ?

ਪਿਆਰੇ ਬੱਚਿਉ! ਕੁੱਕੜ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਦੇਖੇ ਵੀ ਹੋਣਗੇ ਅਤੇ ਕਈ ਮਾਸਾਹਾਰੀ ਬੱਚਿਆ ਨੇ ਮੀਟ ਬਣਾ ਕੇ ਖਾਧੇ ਵੀ ਹੋਣਗੇ ਪਰ ਬੱਚਿਉ! ਇਹ ਕੁੱਕੜ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਲਗਦੇ ਹਨ ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਵੀ ਸੈਂਕੜੇ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ। ਸਾਇੰਸਦਾਨਾਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਨਸਲਾਂ ਵਿਚ ਸੋਧ ਕਰਕੇ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਪਾਲਤੂ ਕੁੱਕੜ ਬਣਾਏ ਹਨ। ਇਹ ਕੁੱਕੜ ਪੂਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਚ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਚਿਕਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਖਾਧੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਫਾਰਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੁੱਕੜਾਂ ਦੇ ਵੀ ਫਾਰਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੋਲਟਰੀ ਫਾਰਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਪੋਲਟਰੀ ਫਾਰਮ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਲਗਪਗ 5000 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ। ਆਂਡਿਆ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿਚ ਭਾਰਤ ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਚੌਥਾ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਇਲਰ ਪੈਦਾਕਰਨ ਵਿਚ ਅੱਠਵਾਂ ਸਥਾਨ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੇ 80 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਲੋਕ ਮਾਸਾਹਾਰੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪੋਲਟਰੀ ਫਾਰਮਾਂ ਵਿਚ ਆਂਡੇ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮੁਰਗੀਆਂ ਅਤੇ ਮੀਟ ਦੇ ਵਾਸਤੇ ਮੁਰਗੇ (ਬ੍ਰਾਇਲਰ) ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਆਧੁਨਿਕ ਨਸਲ ਦੇ ਬ੍ਰਾਇਲਰ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਵਿਚ-ਵਿਚ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੰਗਲੈਂਡ ਦਾ ਕੌਰਨਿਸ਼, ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਲੈੱਗਹੌਰਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦਾ ਬ੍ਰਹੱਮਾ ਨਸਲ ਦਾ ਬ੍ਰਾਇਲਰ ਕਾਫੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ -ਪਹਿਲ ਆਂਡੇ ਖਾਣ ਦੇ ਸ਼ੌਕੀਨਾਂ ਨੇ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਦੇਸੀ ਮੁਰਗੀਆਂ ਰੱਖੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ ਪਰ ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਇਹ ਰਿਵਾਜ਼ ਘੱਟ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਮੁਰਗਿਆਂ ਦੀ ਲੜਾਈ ਇਕ ਖੇਡ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਵਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿਚ ਮੁਰਗਿਆਂ ਦੀ ਲੜਾਈ 1849 ਵਿਚ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ ਤੇ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਦ ਕਿ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਵੀ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿਤੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ਇਹ ਲੜਾਈ ਕਾਫੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੁਰਗੀਆਂ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ:- ਇਕ ਆਮ ਮੁਰਗੀ ਮੁਰਗੇ ਨਾਲ ਮੇਟਿੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 24 ਘੰਟੇ ਦੇ ਵਿਚ ਆਂਡਾ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਦ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਆਂਡਿਆ ਵਿਚੋਂ 21 ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਚੂਚੇ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਚੂਚੇ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੇ ਲਈ ਅੰਡਿਆਂ ਨੂੰ 380 ਡਿਗਰੀ ਤੱਕ ਤਾਪਮਾਨ ਵਿਚ ਰੱਖਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕੰਮ ਮੁਰਗੀ ਅੰਡਿਆ ਦੇ ਉੱਪਰ ਬੈਠ ਕੇ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਗਰਮਾਇਸ਼ ਨਾਲ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਕਈ ਵਾਰ ਮੁਰਗਾ ਵੀ ਇਸ ਕੰਮ ਵਿਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਆਂਡਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚੂਚੇ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਵੀ ਆ ਗਈਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਅੰਡਿਆਂ ਨੂੰ ਤਾਪਮਾਨ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾ ਕੇ ਚੂਚੇ ਪੈਦਾ ਕਰ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਚੂਚੇ ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ ਵੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਮੁਰਗੀਆ ਅਤੇ ਮੁਰਗਿਆਂ ਦਾ ਆਕਾਰ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਸਲਾਂ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮੁਰਗਿਆ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੀ ਵੱਡੀ ਕਲਗੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦ ਕਿ ਮੁਰਗੀਆ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀ ਜਾਂ ਕਈ ਵਾਰ ਨਹੀਂ ਵੀ ਹੁੰਦੀ। ਹੈਰਾਨੀ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਤਾਂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮੁਰਗਾ ਸੀ ਉਹ ਆਦਮੀ ਦੇ ਕੱਦ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਕਈ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਸੇ ਬਾਹਰਲੇ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਦੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਜਦੋਂ ਇਸ ਦੀ ਇਕ ਆਦਮੀ ਦੇ ਨਾਲ ਇਸ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਉੱਤੇ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲੀ। ਇਸ ਤਸਵੀਰ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਕਈ ਲੋਕਾ ਨੇ ਸ਼ੰਕਾ ਵੀ ਜਿਤਾਈ ਕਿ ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਸ਼ਾਇਦ ਕੈਮਰੇ ਦਾ ਟਰਿੱਕ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਉਡਦੀਆਂ-ਉਡਦੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ ਖਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿੰਗ ਫਿਸ਼ਰ

ਪਿਆਰੇ ਬੱਚਿਓ! ਤੁਸੀਂ ਚਿੜੀਆਂ ਤਾਂ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਹੀ ਦੇਖਦੇ ਹੋ ਪਰ ਜਿਹੜੀ ਚਿੜੀ ਬਾਰੇ ਮੈਂ ਅੱਜ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਣ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਉਹ ਚਿੜੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਮ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਘੱਟ ਹੀ ਦਿਸੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਸ ਚਿੜੀ ਦਾ ਨਾਂਅ ਹੈ ਕਿੰਗ ਫਿਸ਼ਰ ਇਸ ਨੂੰ ਕਈ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਰਾਮ ਚਿੜੀ ਕਰਕੇ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਚਿੜੀ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਅਤੇ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਲਾਗੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਉਪਰ ਉੱਡਦੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਪਰੋਂ ਉੱਡ ਕੇ ਇਹ ਪਾਣੀ ਵੱਲ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਇਸ ਨੇ ਡੁਬਕੀ ਲਗਾਉਣੀ ਹੋਵੇ ਪਰ ਇਹ ਅਸਲ ਵਿਚ ਡੁਬਕੀ ਲਈ ਨਹੀਂ ਆਪਣੇ ਲਈ ਭੋਜਨ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਵਿਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਚਿੜੀ ਦੀ ਖਾਸੀਅਤ ਹੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਆਪਣਾ ਭੋਜਨ ਉਡਦੇ-ਉਡਦੇ ਹੀ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦੀ ਉਪਰਲੀ ਸਤਹਿ ਦੇ ਉੱਤੇ ਛੋਟੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ ਦੀ ਜਾਂ ਫਿਰ ਅਜਿਹੇ ਹੋਰ ਛੋਟੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਾਲ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਉਡਦੇ-ਉਡਦੇ ਹੀ ਚੁੰਝ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਠਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬ੍ਰੇਕਫਾਸਟ, ਲੰਚ ਅਤੇ ਡਿਨਰ ਦਾ ਕੰਮ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਚਿੜੀ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਚਿੜੀ ਦਾ ਸਿਰ ਵੱਡਾ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਤੇ ਵੱਡੀ ਚੁੰਝ ਤੇ ਛੋਟਾ ਸਰੀਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਲੰਬਾਈ 10 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਤੋਂ 45 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਤੱਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਪੈਰ ਬਹੁਤ ਛੋਟੇ ਜਦ ਕਿ ਪੂਛ ਕਈਆਂ ਦੀ ਛੋਟੀ ਅਤੇ ਕਈਆਂ ਦੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਵੱਡੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਪਰ ਬਹੁਤ ਚਮਕੀਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਉਸ ਦੇ ਖੂਨ ਦੇ ਗਰੁੱਪ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਛੀ ਇਕੱਲਾ ਅਤੇ ਏਕਾਂਤ ਪਸੰਦ ਪੰਛੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਲਗਪਗ 90 ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਹਨ। ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਵਿਚ ਜੋ ਕਿੰਗਫਿਸ਼ਰ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚੁੰਝ ਕਾਫ਼ੀ ਲੰਬੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਹਲਕੀ ਡੁਬਕੀ ਵੀ ਲਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਕੇ ਝੱਟ-ਪਟ ਵਾਪਿਸ ਬਾਹਰ ਆ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਚਿੜੀ ਮੱਛੀਆਂ ਆਦਿ ਉੱਤੇ ਹੀ ਆਪਣਾ ਨਿਰਵਾਹ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਕਈ ਰੰਗਾਂ ਵਿਚ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਹਰਮਨਪਿਆਰਤਾ ਦਾ ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਵੀ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੇ ਨਾਂਅ 'ਤੇ ਕਈ ਪੇਯਜਲ ਵੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿਚ ਉਪਲਬਧ ਹਨ ਅਤੇ ਕਿੰਗਫਿਸ਼ਰ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਵੀ ਨਾਲ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਮੱਛੀਆਂ ਫੜਨ ਵਿਚ ਮਾਹਿਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਹੀ ਇਸ ਚਿੜੀ ਨੂੰ ਮਛੇਰਿਆਂ ਨੇ ਕਿੰਗਫਿਸ਼ਰ ਦਾ ਨਾਂਅ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਛੀ ਖੁਸ਼ਕ ਮੌਸਮ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਲਈ ਇਹ ਕਈ ਵਾਰ ਇਕ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ ਵੀ ਚੱਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਪਣਾ ਰੈਣ ਬਸੇਰਾ ਇਹ ਆਲ੍ਹਣੇ ਵਿਚ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਮਾਦਾ ਚਿੜੀ 6 ਤੋਂ 7 ਅੰਡੇ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿਚੋਂ 20 ਤੋਂ 25 ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਬੱਚੇ ਨਿਕਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਨਰ ਚਿੜੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। -ਹਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਸਿਆਲਾConverted from

ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਵੰਡਦੇ ਹਨ ਕਬੂਤਰ

ਪਿਆਰੇ ਬੱਚਿਓ! ਅੱਜ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਬੂਤਰਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਵਾਂਗਾ। ਕਬੂਤਰ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੇ ਉਡਦੇ ਦੇਖੇ ਹੋਣਗੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਈਆਂ ਨੇ ਚਿੱਟੇ ਜਾਂ ਚੀਨੇ ਕਬੂਤਰ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਰੱਖੇ ਹੋਣਗੇ। ਘਰ ਵਿਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਕਬੁਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪਾਲਤੂ ਕਬੂਤਰ (4omestic Pigeon) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਬੂਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਦੌੜਾਂ ਵੀ ਲਗਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਕਬੂਤਰ ਸਰਕਸ ਆਦਿ ਵਿਚ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਵੀ ਕਰ ਕੇ ਤੁਹਾਡਾ ਮਨੋਰੰਜਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਆਓ ਜਾਣੀਏ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਜਾਣਕਾਰੀ:- ਕਬੂਤਰ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਮਿਲਣ ਵਾਲਾ ਪੰਛੀ ਹੈ। ਜ਼ਿਆਦਾ ਬਰਫਬਾਰੀ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਇਹ ਗਾਇਬ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਲਗਪਗ 250 ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ। ਦੋ ਤਿਹਾਈ ਕਬੂਤਰ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ, ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਬਾਕੀ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਕਬੂਤਰ ਅਫ਼ਰੀਕਾ, ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਾਫ਼ੀ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਛੀ ਖਾਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਫਲਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦਾ ਰਸ ਚੂਸਣ ਵਿਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਛੀ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੀ ਚੁੰਝ ਦੇ ਨਾਲ ਤਰਲ ਪਦਾਰਥ ਹੀ ਪਿਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਪਰਿਜਾਤੀਆਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਵੀ ਹਨ ਜੋ ਘਾਹ ਆਦਿ ਅਤੇ ਦਰਖਤਾਂ ਉੱਤੋਂ ਫੁੱਲ-ਫਲ ਵੀ ਖਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਘੁੱਗੀਆਂ ਦੀ ਪਰਿਜਾਤੀ ਵੀ ਕਬੂਤਰਾਂ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਪਹਾੜੀ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪਰਿਜਾਤੀਆਂ ਆਪਣਾ ਆਲ੍ਹਣਾ ਬਹੁਤ ਉਚਾਈ ਤੇ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕਬੂਤਰ ਗ੍ਰੇ ਅਤੇ ਨੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਕਬੂਤਰ ਗੁਆਨਾ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਈਜ਼ ਇਕ ਟਰਕੀ(ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਕੁੱਕੜ) ਜਿੰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਬੂਤਰ ਆਪਣਾ ਖਾਣ ਵੇਲੇ ਭੋਜਨ ਜਾਂ ਕੋਈ ਸ਼ਿਕਾਰ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠਾਂ ਦੱਬ ਕੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਛੋਟੇ ਟੁਕੜੇ ਕਰਕੇ ਖਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਾਦਾ ਕਬੂਤਰ ਜਾਂ ਕਹਿ ਲਈਏ ਕਬੂਤਰੀ ਇਕ ਵਾਰ ਚ ਦੋ ਅੰਡੇ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ 14 ਤੋਂ 19 ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੋਂ ਬੱਚੇ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸੈਂਕੜੇ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਕਬੂਤਰਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਡਾਕੀਏ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਬਗਦਾਦ ਦੇ ਸੁਲਤਾਨ ਨੇ 1150 ਵਿਚ ਕਬੂਤਰ ਡਾਕ ਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਕਾਫ਼ੀ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੋਈ ਅਤੇ 1848-49 ਤੱਕ ਖੂਬ ਚੱਲੀ। ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਸੁਨੇਹਾ ਵਾਹਕ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵੀ ਕਬੂਤਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਵੀ ਕਬੂਤਰ ਡਾਕ ਸੇਵਾ ਕਾਫ਼ੀ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਰਹੀ ਹੈ। ਕਬੂਤਰ ਡਾਕ ਦੀ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰਤਾ ਨੂੰ ਦੇਖਦਿਆਂ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕਬੂਤਰ ਡਾਕ (Pegion Post) ਨਾਂਅ ਦੀ ਡਾਕ ਟਿਕਟ ਅਤੇ ਲਿਫ਼ਾਫ਼ੇ ਵੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਪਿਛਲੇ ਦਿਨੀਂ ਉੜੀਸਾ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਇਕ ਡਾਕੂਮੈਂਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਵੀ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈ ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਕ ਡਾਕ ਸੇਵਾ ਨੂੰ ਸਜੀਵ ਰੂਪ ਵਿਚ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਬੂਤਰਾਂ ਦੀ ਲੰਬੀ ਉਡਾਰੀ ਦਾ ਵੀ ਆਪਣਾ ਰਿਕਾਰਡ ਹੈ। ਅਮਰੀਕੀ ਸੈਨਾ ਦੇ ਇਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਬੂਤਰ ਨੇ 3700 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਤੱਕ ਸੁਨੇਹਾ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਦ ਕਿ ਆਮ ਕਬੂਤਰ 1600 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਤੈਅ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਕਬੂਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਦੌੜਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬੈਲਜ਼ੀਅਮ ਨੇ 1818 ਵਿਚ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਦੌੜ 160 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਲੰਬੀ ਸੀ। 1823 ਵਿਚ ਲੰਡਨ ਤੋਂ ਬੈਲਜ਼ੀਅਮ ਦੀ ਦੌੜ ਕਰਵਾਈ ਗਈ। ਬੈਲਜ਼ੀਅਮ ਵਿਚ ਕਬੂਤਰ ਐਨੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਏ ਕਿ ਉਥੇ ਹਰ ਘਰ ਵਿਚ ਇਕ ਕਬੂਤਰਬਾਜ਼ (Pigeon 6anciers) ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਬੂਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰੀਆਂ ਹੋਣ ਲੱਗੀਆਂ। ਪੰਜਾਬ ਸਮੇਤ ਭਾਰਤ ਦੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿਚ ਕਬੂਤਰਬਾਜ਼ੀ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਚੰਗੇ ਦੌੜਾਕ ਕਬੂਤਰ ਦੀ ਗਤੀ 145 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਚਿੱਟੇ ਰੰਗ ਦੇ ਕਬੂਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੱਡੇ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਦੇ ਉਦਘਾਟਨ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਮਾਗਮ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਬੂਤਰਾਂ ਨੂੰ ਖੁਲ੍ਹੀ ਹਵਾ ਵਿਚ ਛੱਡ ਕੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਉਡਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਰੱਖੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਕਬੂਤਰ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਕਬੂਤਰ ਖਾਨਿਆਂ (Loft) ਵਿਚ ਵਾਪਿਸ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। -ਹਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਸਿਆਲਾ